Als je hard genoeg werkt, kom je er wel. Toch?

Hoe kun je nog volhouden dat iedereen gelijk aan de start komt en gewoon maar zijn best moet doen om niet in de armoede te vervallen, als je ziet hoe groot de vermogenskloof in ons land is, vraagt Matthias Somers.

[Deze bijdrage verscheen eerder als opiniestuk in De Standaard.]

‘Vermogenskloof 45 keer groter dan inkomenskloof’, zo stond het boven aan een artikel in De Standaard: wie in een arm gezin geboren wordt, groeit op in een gezin dat bijna honderd keer armer is dan een doorsneegezin, en dat zelfs meer dan 250 keer armer is dan een rijk gezin. Een huis bezitten ze meestal niet, en het spaargeld is amper goed om ongeveer een maand van te overleven. Het is dan ook niet verrassend dat de sociale mobiliteit hier zo laag is: wie in armoede geboren wordt, zal niet in rijkdom leven.

Want hoe kunnen we onszelf wijsmaken dat iedereen in België aan het begin van het leven dezelfde kansen krijgt, hoe kunnen we onszelf wijsmaken dat wie in rijkdom leeft dat louter te danken heeft aan hard werken en een flinke dosis lef en dat die verschillen in rijkdom dus rechtvaardig zijn, als de startposities zo verschillen? In 2010 bedroeg het nettovermogen van een arm gezin minder dan 2.700 euro, dat van een rijk gezin meer dan 687.000 euro: gaan we dan echt beweren dat een kind uit het ene gezin hetzelfde duwtje in de rug krijgt wanneer hij aan zijn leven begint als een kind uit het andere gezin?

Het lijkt erop, als je de reacties hoort wanneer je je vragen stelt bij die gigantische ongelijkheid. Het is afgunst, klinkt het. Elke cent extra op de spaarrekening is het gevolg van hard werken – en elke cent minder op de spaarrekening is dus het gevolg van niet hard genoeg werken. Doe wat beter je best, en ook jij had je villa in het Lubbeek van Theo Francken gehad, waar het blijkt te bulken van de miljonairs, als we hem mogen geloven.

Pech (voor even toch)

Zolang iemand nog een kind is, zijn we best bereid te spreken van ongeluk en brute pech: je kiest niet wie je ouders zijn, het kan jou moeilijk ten kwade worden geduid dat je ouders nooit genoeg verdiend hebben om een potje opzij te kunnen zetten.

Maar zodra dat kind ouder wordt en op eigen benen staat, is dat verhaal van pech in het leven plots van geen tel meer. Dan is zijn spaarrekening met amper een cent op plots een teken geworden van zijn gebrek aan werklust en inzet. Dat zijn buur die opgroeide in een rijk gezin een flinke zakcent meekreeg om zijn leven te beginnen, we vergeten het gauw. Dat zijn rijke buur daarmee een goedkope lening kan afsluiten voor die eerste woning, terwijl de ander van huurappartement naar huurappartement zwerft – kom.

De studie van Kuypers en Marx waaruit De Standaard citeert, laat zien hoe in gezinnen waar het gezinshoofd jonger is dan 32 jaar, het nettovermogen van een rijk gezin al 253.300 euro bedraagt. Wat al een kwart meer is dan het nettovermogen van een gewoon doorsneegezin, bijna negen keer zoveel als het nettovermogen van een doorsneegezin in hun leeftijdscategorie, en maar liefst 850 keer zoveel als een arm gezin in hun leeftijdscategorie. Zullen we beweren dat die rijkste tien procent jongelingen écht al zoveel harder heeft gewerkt dan al die anderen?

Domme wieg

Misschien klopt het, misschien moeten we de conclusie trekken dat net de kinderen van de rijkste inwoners van België zóveel meer talent en wilskracht hebben dat zij al op erg jonge leeftijd, louter door hard te werken, meer rijkdom kunnen vergaren dan de meeste mensen in hun hele leven.

Maar is het niet waarschijnlijker dat in ons land, ook in ons land, het niet louter verdienste is die bepaalt hoeveel je fortuin bedraagt, maar dat fortuin – geluk – een wel erg grote rol speelt in hoe jouw toekomst eruitziet?

Of gaan we echt vertellen tegen iemand die in een arm gezin geboren wordt, sorry jongen, we weten dat de kans erg groot is dat je altijd in armoede zult leven, maar je had maar zo slim moeten zijn als je buur: die is zo verstandig geweest in een rijk gezin geboren te worden?

Een gedachte over “Als je hard genoeg werkt, kom je er wel. Toch?

  1. Maakt de rijkdom wel het verschil? Of is het misschien een andere factor die aan de basis van die (generatie-overschrijdende) rijkom ligt?
    Misschien moeten we verder kijken dan gemiddelden. Wat maakt dat bv kinderen uit arme gezinnen wél “slagen” en kinderen uit rijke gezinnen toch “falen”? Misschien is daar wel één andere, deze keer determinerende factor voor verantwoordelijk?
    Niet in gemiddelden of meerderheden, maar in de anomalie vind je vaak de waarheid…
    Een analogie: Vegetariërs leven vb gemiddeld langer. U zou concluderen: omdat ze geen vlees eten. Maar waarschijnlijker is: omdat ze meer groenten en peulvruchten eten. (bdw: ik ben vegetariër). Hoe weten we dat? Omdat er bevolkingsgroepen zijn die gemiddeld even lang leven als een vegetariër, maar wél vlees en vis eten.
    Wat is dus de determinerende factor in deze problematiek? Omgevingsfactoren (geluk of ongeluk in het leven), materiële afkomst of een derde eigenschap?
    Als we kijken naar de eigenschappen van kinderen die uit een arm gezin komen en toch “slagen” (en dus omgevingsfactoren en materiële afkomst kunnen “overstijgen”) en als we vaststellen dat kinderen uit “rijke” families gemiddeld diezelfde eigenschap méér hebben dan gemiddelde kinderen uit arme gezinnen, hebben we dan geen determinerende factor gevonden?
    En die factor is niet het vermogen van een gezin, maar een welbepaalde cultuur van oplossingsgericht problemen aanpakken – met de blik op middellange termijn en met nadruk op een zeker graad van rationalisering en discipline ipv impuls.
    Zou het beleid zich dan niet beter richten op de oplossing, in plaats van op het probleem?
    PS: Uw blog is top.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s